Hoe meld ik discriminatie bij het College voor de Rechten van de Mens?

Je bent ongelijk behandeld en wilt een oordeel van het College voor de Rechten van de Mens. Misschien ben je gepasseerd voor een promotie vanwege je afkomst. Of je werd afgewezen voor een woning vanwege je achternaam. In Nederland is discriminatie verboden Art. 1 GW. Maar wat doe je als dat verbod in de praktijk niet wordt nageleefd? Het College voor de Rechten van de Mens is er precies voor die situaties. De procedure is gratis, je hebt geen advocaat nodig, en in dit artikel lees je stap voor stap hoe het werkt.

Wat doet het College voor de Rechten van de Mens bij discriminatie?

Het College voor de Rechten van de Mens is een onafhankelijke instantie die onderzoekt of iemand gediscrimineerd is. Het College kijkt of er onderscheid is gemaakt in strijd met de gelijkebehandelingswetgeving. Dat zijn onder andere de Algemene wet gelijke behandeling Art. 5 AWGB, de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen Art. 7:646 BW en de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Art. 5b WGBH/CZ.

Het College mag oordelen over discriminatie op grond van afkomst, geslacht, geloof, leeftijd, handicap, seksuele gerichtheid en andere beschermde kenmerken. De situatie moet hebben plaatsgevonden op een terrein waar de wet geldt. Denk aan werk, wonen, onderwijs of het afnemen van goederen en diensten Art. 7 AWGB. Het College behandelt geen klachten over privesituaties, zoals een conflict met je buren.

Een belangrijk verschil met de politie of de rechter: het College geeft een oordeel over of de wet is overtreden. Het kan geen boetes opleggen, geen schadevergoeding toekennen en geen ontslag terugdraaien. Maar dat oordeel heeft wel veel gezag. De meeste organisaties passen hun gedrag aan na een uitspraak van het College.

Discriminatie melden: hoe werkt de procedure bij het College?

De procedure bij het College verloopt in een aantal vaste stappen. Het begint met het indienen van een verzoekschrift. Dat kan online via de website van het College. Je hoeft daar geen advocaat voor in te schakelen.

In het verzoekschrift beschrijf je wat er is gebeurd. Je geeft aan op welke grond je bent gediscrimineerd, bijvoorbeeld afkomst, geslacht of leeftijd. Je legt uit waar het plaatsvond en wie erbij betrokken was. Het helpt om bewijzen bij te voegen: e-mails, appjes, brieven of namen van getuigen.

Na ontvangst stuurt het College je verzoek door naar de tegenpartij. Die krijgt de kans om schriftelijk te reageren. Vervolgens nodigt het College beide partijen uit voor een zitting. Tijdens die zitting mag je je verhaal doen. Je kunt iemand meenemen ter ondersteuning, bijvoorbeeld een vriend, familielid of vakbondsmedewerker.

Na de zitting doet het College een uitspraak. Gemiddeld duurt de hele procedure ongeveer zes maanden. De duur hangt af van de complexiteit van je zaak en of er extra onderzoek nodig is.

De bewijslast: jij hoeft niet alles te bewijzen

Een van de belangrijkste voordelen van de procedure bij het College is de bewijslastverdeling. Je hoeft discriminatie niet volledig te bewijzen. Je moet feiten aanleveren die discriminatie “doen vermoeden” Art. 10 RL 2000/78. Als dat lukt, verschuift de bewijslast naar de tegenpartij. Die moet dan aantonen dat er geen sprake was van discriminatie.

Wat zijn feiten die een vermoeden kunnen opleveren? Denk aan een e-mail waarin je leidinggevende schrijft dat je “niet in het team past” kort nadat je je geloof hebt besproken. Of een patroon waarin meerdere vrouwen in dezelfde functie minder verdienen dan hun mannelijke collega’s. Of een afwijzing voor een woning terwijl je aan alle voorwaarden voldoet en de woning daarna aan iemand anders met een Nederlandse achternaam wordt verhuurd.

Het College kijkt naar het totaalplaatje. Een enkel voorval kan genoeg zijn, maar een patroon maakt je zaak sterker. Bewaar daarom alles wat relevant kan zijn. Schrijf een chronologisch verslag voor jezelf: wat gebeurde er precies, wanneer en wie was erbij?

Oordeel gelijke behandeling: wat betekent de uitspraak voor jou?

Het College kan drie dingen concluderen: er is sprake van verboden onderscheid, er is geen sprake van verboden onderscheid, of het verzoek is niet-ontvankelijk (bijvoorbeeld omdat de situatie buiten het werkterrein van het College valt).

Als het College oordeelt dat er wel sprake is van discriminatie, staat dat zwart op wit in een officieel document. Dat oordeel is niet juridisch bindend. Je werkgever of verhuurder is niet wettelijk verplicht om het op te volgen. Maar in de praktijk doet het overgrote deel van de organisaties dat wel. Het oordeel heeft veel maatschappelijk gezag.

Als de tegenpartij het oordeel toch negeert, kun je naar de kantonrechter stappen. De rechter laat het oordeel van het College bijna altijd zwaar meewegen. Je hebt dan dus een sterk bewijsmiddel in handen. Bij de rechter kun je ook een schadevergoeding vorderen, iets wat bij het College zelf niet kan.

Een zaak bij de Centrale Raad van Beroep laat zien hoe nauwkeurig rechters kijken naar claims van ongelijke behandeling. Een ambtenaar vond dat hij recht had op dezelfde salarisverhoging als een directe collega met dezelfde score op de beoordeling. De rechter onderzocht beide beoordelingen en concludeerde dat de schriftelijke toelichting bij de collega veel positiever was over specifieke extra prestaties CRvB 2007. De situaties waren daardoor niet vergelijkbaar en de claim werd afgewezen. Dit laat zien dat het niet genoeg is om te wijzen op een verschil in uitkomst. Je moet ook laten zien dat de situaties echt vergelijkbaar zijn.

Discriminatie op het werk melden: wanneer kun je een procedure starten?

Op de werkvloer komt discriminatie het vaakst voor. Het verbod geldt voor de hele arbeidsrelatie: van de sollicitatie tot het ontslag Art. 5 AWGB. Je kunt een procedure starten als je wordt afgewezen voor een baan vanwege je leeftijd. Als je minder verdient dan een collega in dezelfde functie vanwege je geslacht. Als je gepasseerd wordt voor een promotie vanwege je afkomst. Of als je gepest wordt vanwege je geloof en je werkgever niets doet.

Voordat je naar het College stapt, is het verstandig om de situatie eerst intern te melden. Schrijf een e-mail aan je leidinggevende, de HR-afdeling of de vertrouwenspersoon. Doe dit altijd schriftelijk, zodat je een bewijs hebt. Je werkgever is verplicht om discriminatie op de werkvloer aan te pakken. Als de interne weg geen oplossing brengt, is het College de logische volgende stap.

Een belangrijk punt: je bent beschermd tegen represailles Art. 11 RL 2000/78. Je werkgever mag je niet ontslaan, degraderen of op een andere manier benadelen omdat je een klacht over discriminatie hebt ingediend. Dit geldt ook als je uiteindelijk geen gelijk krijgt bij het College. Het indienen van een klacht mag nooit negatieve gevolgen voor je hebben.

Welke stappen kun je nu zetten?

Als je vermoedt dat je gediscrimineerd bent, kun je vandaag nog beginnen met de voorbereiding.

Verzamel alle bewijzen die je hebt. Denk aan e-mails, appjes, brieven, foto’s en namen van getuigen. Schrijf voor jezelf een chronologisch verslag van wat er precies is gebeurd, wanneer het was en wie erbij betrokken was. Hoe completer je dossier, hoe sterker je zaak.

Neem contact op met een antidiscriminatiebureau in jouw regio. Zij geven gratis advies en helpen je om te beoordelen of je zaak kans maakt bij het College. Je kunt ook bellen met het College zelf voor een eerste orienterend gesprek.

Als je besluit om een verzoekschrift in te dienen, vul dan het online formulier in op de website van het College voor de Rechten van de Mens. Geef duidelijk aan op welke grond je bent gediscrimineerd en voeg je bewijzen bij. De procedure is gratis en je hebt geen advocaat nodig.

Wil je naast een oordeel ook een schadevergoeding? Dan kun je na het oordeel van het College naar de kantonrechter stappen. Het oordeel dient dan als belangrijk bewijsmiddel. Voor een procedure bij de rechter kun je mogelijk in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand.

Samenvatting

• Het College voor de Rechten van de Mens onderzoekt gratis of je gediscrimineerd bent
• Je hebt geen advocaat nodig en de procedure duurt gemiddeld zes maanden
• Je hoeft discriminatie niet volledig te bewijzen, een vermoeden is genoeg om de bewijslast te verschuiven
• Het oordeel is niet juridisch bindend, maar de meeste organisaties volgen het op
• Na het oordeel kun je naar de kantonrechter voor een schadevergoeding
• Je bent beschermd tegen represailles na het indienen van een klacht