Mijn arts weigert mij te behandelen, mag dat?

Je arts weigert je te behandelen. Misschien heb je het net gehoord, misschien voel je het al een tijdje aankomen. Het is een situatie die je machteloos maakt, want de persoon die je zou moeten helpen zegt nee. Maar een arts mag niet zomaar weigeren. De wet beschermt jou als patient en stelt grenzen aan wat een arts wel en niet mag doen. In dit artikel lees je precies wanneer een arts mag weigeren, wanneer niet, en wat jij kunt doen om je recht op zorg op te eisen.

Wat zijn je rechten als patient volgens de WGBO?

Zodra je een arts bezoekt voor medische hulp, ontstaat er automatisch een behandelingsovereenkomst Art. 7:446 BW. Die overeenkomst geeft je sterke rechten. De arts is verplicht om je te informeren over je diagnose, je behandelopties en de risico’s. Je hebt recht op privacy en op inzage in je medisch dossier. En de arts moet handelen als een goed hulpverlener, volgens de professionele standaard Art. 7:453 BW.

Die professionele standaard is niet vaag. Het zijn de richtlijnen en protocollen die binnen de beroepsgroep gelden. Als een arts daarvan afwijkt, moet hij dat kunnen uitleggen. En als een arts je weigert te behandelen, gelden er strenge voorwaarden. De KNMG, de beroepsorganisatie van artsen, heeft hier een aparte richtlijn voor opgesteld KNMG-richtlijn.

Een belangrijk punt: de behandelingsovereenkomst is geen gewoon contract dat je zomaar kunt opzeggen. Het is een overeenkomst met extra bescherming voor de patient, juist omdat je in een kwetsbare positie zit. Je bent afhankelijk van de kennis en kunde van je arts. De wet houdt daar rekening mee.

Wanneer mag een arts weigeren en wanneer niet?

Ja, een arts mag in bepaalde gevallen weigeren. Maar alleen als daar een goede reden voor is. De wet noemt dit “gewichtige redenen”. Zonder zo’n reden mag een arts je niet wegsturen. De KNMG-richtlijn beschrijft precies welke situaties als gewichtige reden kunnen gelden KNMG-richtlijn. Het gaat dan om ernstige situaties, niet om kleine irritaties.

De eerste categorie is een fundamentele vertrouwensbreuk. Als een patient structureel agressief is tegen de arts of het personeel, kan de arts besluiten de relatie te beeindigen. Een huisarts weigerde een patient nadat deze de assistente had uitgescholden en de arts had bedreigd. De tuchtrechter accepteerde dat als geldige reden.

De tweede categorie is een structureel meningsverschil over de behandeling. Als een patient herhaaldelijk medisch advies naast zich neerlegt op een manier die de arts in gewetensnood brengt, kan dat een gewichtige reden zijn. Maar de arts moet dan wel uitleggen waarom en alternatieven bieden.

De derde categorie is het ontbreken van de juiste expertise. Als een arts niet de kennis of middelen heeft om je goed te helpen, is doorverwijzen niet alleen toegestaan maar zelfs verplicht. Hetzelfde geldt als een huisartspraktijk vol zit: de arts mag nieuwe patienten weigeren, maar moet helpen bij het vinden van een alternatief.

Maar er zijn ook duidelijke grenzen. Een arts mag je niet weigeren vanwege je afkomst, geloof, geslacht of leeftijd. Een arts mag noodzakelijke zorg niet weigeren omdat je een rekening niet hebt betaald. Kritische patienten mogen niet worden gestraft voor het stellen van lastige vragen, het indienen van een klacht of het oneens zijn met de diagnose.

Bij een bestaande behandelrelatie gelden nog strengere regels. De arts moet je van tevoren waarschuwen, een redelijke termijn aanhouden, noodzakelijke hulp blijven verlenen en zorgen voor een zorgvuldige overdracht van je dossier. Als de arts dat niet doet, handelt hij in strijd met de KNMG-richtlijn en mogelijk met de wet.

Is een arts verplicht om te helpen bij een noodgeval?

Ja, zonder uitzondering. Bij een medisch noodgeval is elke arts verplicht om hulp te verlenen Art. 7:466 BW. Dit geldt ook als je geen patient bent bij die arts. Het maakt niet uit of je bent ingeschreven, of je een mondkapje draagt, of er een conflict is. Als er direct gevaar is voor je gezondheid of je leven, moet de arts handelen.

Een zaak uit 2022 illustreert dit goed. Een man kwam met een hoofdwond op de spoedeisende hulp, maar weigerde een mondkapje te dragen. De SEH-arts weigerde hem te behandelen RTG Den Haag 2022. De tuchtrechter gaf de arts gelijk, maar alleen omdat er geen sprake was van een acute noodsituatie. De hoofdwond was niet levensbedreigend. Was dat wel het geval geweest, dan had de arts moeten ingrijpen, ongeacht het mondkapje.

Dit is de kernregel: bij levensgevaar mag een arts nooit weigeren. De zorgplicht gaat in dat geval voor alles. Als je in zo’n situatie terechtkomt en een arts weigert, bel dan direct 112. De meldkamer stuurt een ambulance en het probleem wordt buiten de weigerende arts om opgelost.

Kan een arts de behandelingsovereenkomst zomaar stopzetten?

Nee. Een arts kan de behandelingsovereenkomst niet van de ene op de andere dag opzeggen. De KNMG-richtlijn schrijft een zorgvuldig proces voor met meerdere stappen.

De arts moet eerst het gesprek aangaan over het probleem. Als dat niet helpt, moet de arts schriftelijk waarschuwen dat hij overweegt de behandeling te beeindigen. Vervolgens moet er een redelijke opzegtermijn worden aangehouden, zodat je de tijd hebt om een andere arts te vinden. Tijdens die periode moet de arts noodzakelijke zorg blijven verlenen. En tot slot moet de arts zorgen voor een zorgvuldige overdracht van je medisch dossier aan je nieuwe behandelaar.

In 2025 oordeelde de tuchtrechter over een huisarts die de behandelingsovereenkomst had beeindigd met ouders van een zoon met een verstandelijke beperking en autisme RTG Zwolle 2025. De arts had niet aan alle zorgvuldigheidseisen voldaan. Het tuchtcollege gaf de ouders deels gelijk en legde de arts een waarschuwing op. Dit laat zien dat de tuchtrechter serieus kijkt naar de manier waarop een arts de relatie beeindigt.

Een ander voorbeeld: een patient met hartproblemen eiste dat drie specifieke cardiologen niet bij zijn behandeling betrokken mochten worden. Het ziekenhuis besloot de behandeling over te dragen aan een ander ziekenhuis CTG 2019. De tuchtrechter oordeelde dat dit zorgvuldig was gedaan, omdat de eisen van de patient de teamzorg onmogelijk maakten en de overdracht goed was geregeld.

De cijfers laten zien dat rechters en tuchtcolleges de rechten van patienten serieus nemen. In bijna 6 op de 10 tuchtzaken over de professionele standaard krijgt de patient geheel of gedeeltelijk gelijk. Bij civiele vorderingen over de behandelingsovereenkomst wordt zelfs 71% toegewezen. Artsen die zorgvuldig communiceren, een redelijke opzegtermijn aanhouden en zorgen voor overdracht worden in het gelijk gesteld. Artsen die abrupt stoppen, onvoldoende uitleggen of geen alternatief bieden, krijgen een waarschuwing of erger.

Wat kun je doen als een arts je niet wil behandelen?

Als een arts weigert je te behandelen, zijn er concrete stappen die je kunt zetten.

De eerste stap is vragen om een uitleg. Vraag de arts om precies te vertellen waarom hij weigert. De arts is verplicht dit te doen. Noteer de naam van de arts, het tijdstip en de reden die wordt gegeven. Dit is belangrijk als je later een klacht wilt indienen.

De tweede stap is contact opnemen met je zorgverzekeraar. Je verzekeraar heeft een zorgplicht en moet je helpen bij het vinden van een arts die je wel wil behandelen. Bel het servicenummer op je zorgpas. De verzekeraar kan ook bemiddelen als je het oneens bent met de weigering.

De derde stap is een second opinion vragen. Je hebt altijd recht op een second opinion van een andere arts. Je huidige arts moet hieraan meewerken door je medisch dossier te delen.

Als je er onderling niet uitkomt, kun je een klacht indienen bij de klachtenfunctionaris van het ziekenhuis of de praktijk. Die kan bemiddelen. Helpt dat niet, dan kun je naar de geschillencommissie of het Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg CTG 2011. Bij het tuchtcollege wordt beoordeeld of de arts zich aan de professionele standaard heeft gehouden.

Bij een levensbedreigende situatie: bel 112. Wacht niet af en ga niet in discussie. De meldkamer regelt hulp, ongeacht welke arts heeft geweigerd.

Samenvatting

• Een arts mag niet zomaar weigeren je te behandelen. Er moet een gewichtige reden zijn, zoals agressie, ontbrekende expertise of een fundamentele vertrouwensbreuk
• Bij een noodgeval is elke arts verplicht om hulp te verlenen, ongeacht de omstandigheden
• Een bestaande behandelrelatie mag alleen worden beeindigd na waarschuwing, met een opzegtermijn en zorgvuldige overdracht
• Je hebt altijd recht op een second opinion en inzage in je medisch dossier
• Bij onterechte weigering kun je een klacht indienen bij de klachtenfunctionaris, de geschillencommissie of het tuchtcollege
• Je zorgverzekeraar moet je helpen bij het vinden van een andere arts