Art. 11 PW
Je hebt recht op bijstand als je in Nederland woont en niet genoeg geld hebt voor de noodzakelijke kosten van je bestaan, maar alleen als je de juiste verblijfsstatus hebt.
Wat dit voor jou betekent
Dit artikel zegt wie er recht heeft op bijstand. Het gaat om mensen die in Nederland wonen en niet genoeg geld hebben om in hun noodzakelijke kosten te voorzien, of die dreigen dat te krijgen. Nederlanders vallen hieronder. Ook sommige vreemdelingen vallen eronder, maar alleen als ze rechtmatig in Nederland verblijven volgens bepaalde onderdelen van de Vreemdelingenwet. Daar zijn wel uitzonderingen op. Als je recht hebt op bijstand, dan krijg je die van de overheid. Je moet wel kunnen aantonen dat je echt in die situatie zit. Uit rechtszaken blijkt dat de rechter streng kijkt. Als je niet bewijst dat je onvoldoende geld hebt of waar je hoofdverblijf is, dan krijg je geen bijstand. Ook als je geen geldig verblijfsrecht hebt, heb je geen recht op bijstand. Het recht op bijstand geldt voor echtgenoten samen. Dat betekent dat het echtpaar één recht heeft, tenzij een van de twee geen recht heeft. Verder kan de regering bij algemene maatregel van bestuur andere vreemdelingen gelijkstellen met Nederlanders, bijvoorbeeld door een verdrag of als ze eerst rechtmatig verbleven en nu onder een andere status vallen.
Wanneer kom je dit tegen?
- • Je bent een vreemdeling en hebt geen rechtmatig verblijf, maar je vraagt wel bijstand aan. Je vraagt bijzondere bijstand aan voor kosten die buiten Nederland liggen, zoals vliegtickets. Je hebt eerder bijstand gehad en je vraagt opnieuw bijstand aan, maar je laat niet zien dat er iets is veranderd. Je bent tijdelijk in het buitenland, maar je zegt dat je in Nederland woont. De gemeente trekt je bijstand in. Je vraagt bijstand aan, maar je kunt niet bewijzen dat je echt onvoldoende geld hebt.
Waar mensen op vastlopen
Een misverstand is dat je automatisch bijstand krijgt als je geen geld hebt. Dat is niet zo. Je moet zelf aantonen dat je in een bijstandbehoevende situatie zit en dat je hoofdverblijf in Nederland is. Ook denken sommige mensen dat je bijstand kunt krijgen voor kosten in het buitenland, maar dat kan niet. Uit de rechtszaken blijkt dat de rechter hier streng op let. Als je het niet bewijst, wordt je aanvraag afgewezen.
Deze uitleg is door Rechtswijs geschreven op basis van de wettekst en de uitspraken hieronder, en gecontroleerd op verwijzingen naar wetsartikelen die er niet zijn. Hij vervangt geen advies over jouw eigen situatie.
De rechter heeft dit artikel in 1.517 gepubliceerde uitspraken toegepast, de meest recente op 8-7-2026.
Wat er in de wet staat
Iedere in Nederland woonachtige Nederlander die hier te lande in zodanige omstandigheden verkeert of dreigt te geraken dat hij niet over de middelen beschikt om in de noodzakelijke kosten van bestaan te voorzien, heeft recht op bijstand van overheidswege.
Met de Nederlander, bedoeld in het eerste lid, wordt gelijkgesteld de hier te lande woonachtige vreemdeling die rechtmatig in Nederland verblijf houdt in de zin van artikel 8, onderdelen a tot en met e en l, van de Vreemdelingenwet 2000 , met uitzondering van de gevallen, bedoeld in artikel 24, tweede lid, van Richtlijn 2004/38/EG .
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen andere hier te lande woonachtige vreemdelingen dan de in het tweede lid bedoelde voor de toepassing van deze wet met een Nederlander gelijk worden gesteld: a. ter uitvoering van een verdrag dan wel van een besluit van een volkenrechtelijke organisatie, of b. indien zij, na rechtmatig verblijf te hebben gehouden in de zin van artikel 8, onderdelen a tot en met e en l, van de Vreemdelingenwet 2000 , rechtmatig in Nederland verblijf hebben als bedoeld in artikel 8, onderdeel g of h, van die wet en zij aan de in die algemene maatregel van bestuur gestelde voorwaarden voldoen.
Het recht op bijstand komt de echtgenoten gezamenlijk toe, tenzij een van de echtgenoten geen recht op bijstand heeft.
Bron: wetten.overheid.nl. Dit is de geldende tekst zoals wij hem hebben opgehaald. Controleer bij twijfel altijd de officiële versie.
Hoe deze zaken eindigden
- ongegrond 554 · 37%
- afgewezen 441 · 29%
- toegewezen 281 · 19%
- gegrond 236 · 16%
- niet-ontvankelijk 2 · 0%
- bevestigd 1 · 0%
Let op wat deze woorden betekenen. "Toegewezen" zegt dat de rechter het verzoek toewees, niet wie er gelijk kreeg. Vroeg de werkgever om ontbinding, dan betekent toegewezen dat de werknemer zijn baan kwijt is. Vroeg de werknemer om vernietiging van zijn ontslag, dan betekent hetzelfde woord het tegenovergestelde. Deze cijfers zeggen dus iets over de procedure, niet over jouw kansen. Daarnaast zijn 3 tussenuitspraken buiten deze telling gehouden. Daarin heeft de rechter de zaak aangehouden en dus nog niets beslist.
De meest recente uitspraken
De rechtbank oordeelt dat de intrekking van de AIO-aanvulling van een eiseres die geen rechtmatig verblijf heeft, wettelijk toegestaan is. De eiseres valt buiten de kring van rechthebbenden op bijstand volgens de Participatiewet en de Koppelingswet. Het beroep is ongegrond, omdat de wetgever rekening heeft gehouden met bijzondere gevallen en er geen sprake is van strijd met het EVRM of de Terugkeerrichtlijn.
ECLI:NL:RBDHA:2026:19780De rechtbank verklaart het beroep ongegrond omdat de eiser niet heeft bewezen dat hij in een bijstandbehoevende situatie verkeerde of dat zijn hoofdverblijf duidelijk was. De afwijzing van de aanvraag voor noodzakelijke kosten van levensonderhoud is terecht.
ECLI:NL:RBZWB:2026:5797De rechtbank oordeelt dat de aanvraag voor bijzondere bijstand voor vliegtickets naar Sri Lanka ongegrond is, omdat het territorialiteitsbeginsel de verlening van bijstand voor buitenlandse reiskosten uitsluit, de aanvraag te laat is ingediend en er geen sprake is van een acute noodsituatie. Het college wordt veroordeeld tot vergoeding van de proceskosten.
ECLI:NL:RBOVE:2026:3311De rechtbank bevestigt dat bijstand pas ingaat wanneer het vermogen onder de grens ligt en dat het opzetten van een lagere balans om eerder bijstand te krijgen leidt tot een 100%-maatregel. Ook bij autisme is dit geen uitzondering als bewust gekozen is.
ECLI:NL:RBGEL:2026:4447Een burger die eerder bijstand heeft ontvangen en daarvoor is teruggeschreven, moet aantonen dat er gewijzigde omstandigheden zijn waardoor hij nu recht heeft op bijstand. De rechtbank oordeelt dat de burger dit niet heeft gedaan, behalve wat betreft een fout in de ontvankelijkheid van een bezwaar. Het bestreden besluit wordt gedeeltelijk vernietigd, maar de afwijzing van de bijstandsverzoeken blijft in stand.
ECLI:NL:RBMNE:2026:2866Een burger die tijdelijk in Indonesië verbleef, maar woonachtig in Nederland was, kreeg zijn bijstand ingetrokken en teruggevorderd. De Centrale Raad van Beroep oordeelde dat het besluit onvoldoende gemotiveerd was, omdat niet werd getoetst of de woonplaats in Nederland behouden was. Het college moet een nieuw besluit nemen. De Staat moet schadevergoeding betalen wegens te lange behandeling.
ECLI:NL:CRVB:2026:610Een burger die tijdelijk in Indonesië verbleef, maar woonachtig in Nederland was, kreeg zijn bijstand ingetrokken en teruggevorderd. De Centrale Raad van Beroep oordeelde dat het besluit onvoldoende gemotiveerd was, omdat niet werd getoetst of de woonplaats in Nederland behouden was. Het college moet een nieuw besluit nemen. De Staat moet schadevergoeding betalen wegens te lange behandeling.
ECLI:NL:CRVB:2026:610Een aanvraag voor bijzondere bijstand voor de eerste maand huur wordt afgewezen omdat de kosten al waren voldaan op het moment van de aanvraag. De rechtbank bevestigt dat de voorwaarde van daadwerkelijke kosten uit artikel 35, eerste lid, van de Pw niet is vervuld.
ECLI:NL:RBROT:2026:4637De aanvraag voor bijzondere bijstand voor de eerste maand huur is afgewezen omdat de kosten al waren voldaan op het moment van de aanvraag. De rechtbank bevestigt dat de voorwaarde van actuele kosten niet is vervuld, en het beroep is ongegrond.
ECLI:NL:RBROT:2026:4634De verzoekster, een ouder persoon met psychische klachten, werd geconfronteerd met de beëindiging van haar bijstandsuitkering wegens weigering van een huisbezoek. De voorzieningenrechter oordeelde dat het college voldoende reden had om twijfel te koesteren over de woonsituatie, maar toegon het verzoek om voorlopige voorziening omdat het bezwaar een redelijke kans van slagen heeft. De uitkering blijft tijdelijk lopen.
ECLI:NL:RBDHA:2026:14631Een burger die bijstand aanvraagt op grond van de Participatiewet wordt afgewezen omdat ze haar medewerkingsplicht heeft geschonden door ontbrekende documenten en afwezigheid bij een hoorzitting. De rechtbank oordeelt dat het college geen fout heeft gemaakt, omdat de eiseres niet aannemelijk heeft gemaakt dat zij recht heeft op bijstand. Het beroep is daarom ongegrond.
ECLI:NL:RBMNE:2026:4093De rechtbank bevestigt dat de afwijzing van een aanvraag voor bijzondere bijstand voor een vliegticket naar Zuid-Afrika terecht is, omdat de kosten niet aan Nederland zijn gebonden volgens het territorialiteitsbeginsel. Het beroep is ongegrond.
ECLI:NL:RBGEL:2026:2726Artikelen die hier in de praktijk bij horen
Deze artikelen worden opvallend vaak in dezelfde uitspraken aangehaald. Dat is het soort verband dat een jurist in zijn hoofd heeft en dat je nergens opgeschreven vindt.
Art. 17 PW
samen in 518 uitspraken
Art. 16 PW
samen in 301 uitspraken
Art. 54 PW
samen in 287 uitspraken
Art. 58 PW
samen in 194 uitspraken
Art. 8 EVRM
samen in 165 uitspraken
Art. 8:81 Awb
samen in 165 uitspraken
Art. 31 PW
samen in 143 uitspraken
Art. 8 VW
samen in 125 uitspraken
Jouw situatie
Wat betekent dit artikel in jouw geval?
Een wetsartikel zegt pas iets als je het naast je eigen papieren legt. Stel je vraag aan Rechtswijs, dan zoeken we de bepalingen en uitspraken erbij die bij jouw situatie horen, en laten we zien waar het antwoord vandaan komt.
Gratis je vraag stellenDeze pagina is samengesteld uit openbare bronnen: de wettekst van wetten.overheid.nl en gepubliceerde uitspraken van rechtspraak.nl. De samenvattingen per uitspraak zijn door Rechtswijs gemaakt en kunnen nuance missen; de uitspraak zelf is altijd leidend. Dit is geen juridisch advies.